( 1 ) 368 / 2 آموزشهاى عمر به فرماندهان لشكر و سپاه و كارگزاران ( دريافت ) سرگزيت الأموال ، ابن زنجويه ( خطّى ) چندين روايت ، ورق 14 / الف - 15 / ب . مقابله كنيد : الأموال ، ابو عبيد ، ش 93 . عمر به فرمانروايان مردم گزيت‌پرداز نوشت كه : تنها بر كسانى سرگزيت ببندند كه تيغ سلمانى با تن آنها آشنا باشد ( 1 ) و از زنان و كودكان ، سرگزيت نستانند . . . گزيت ايشان ، چهل درهم يا ( براى كسانى كه با زر دادوستد مىكنند ) چهار دينار است . نيز در هر ماه بايد دو مدّ ( 2 ) گندم و سه قسط ( 3 ) روغن ، براى خوراك مسلمانان بپردازند . از چربى ، عسل و جامه‌اى كه امير مؤمنان به مردم مىپوشانيد . . . ( مقدارى كه عبيد اللّه ( 4 ) آن را از ياد برده است ) . همچنين بايد مسلمانانى را كه نزد ايشان مىآيند ، سه روز ميهمان خود سازند . گزيت مردم عراق براى هر سر ، پانزده صاع است . عمر به فرماندهان ارتش نوشت : با كسانى كه با شما پيكار كنند ، پيكار كنيد . زنان و كودكان را مكشيد . تنها كسانى را از دم تيغ بگذرانيد كه تنهايشان با تيغ سلمانى آشنايى دارد ( 5 ) . . . . ( 6 ) عمر به فرماندهان سپاه دستور داد تا از كسانى كه با نقره دادوستد مىكنند ، چهل درهم و از كسانى كه با زر معامله مىكنند ، چهار دينار بستانند . نيز دستور داد كه بر گردنهاى ايشان ، مهر بنهند ( 7 ) . از مردم شام و الجزيره ، دو مدّ گندم و چهار قسط روغن و مقدارى چربى - ( كه مقدار آن را به ياد ندارم ) - بخواهند . از مردم مصر ، يك اردبّ ( 8 ) گندم و مقدارى عسل - ( كه مقدار ان را از ياد برده‌ام ) - و جامه‌اى كه امير مؤمنان تعيين كرده است ، بگيرند . اينها ماليات معينى است كه بايد از مردم گرفته شود و مردم عراق نيز پانزده صاع بپردازند . نيز بايد گزيت‌پردازان ، سه روز با آنچه كه خود مىخورند و خوردن آنها بر مسلمانان رواست ، از ايشان پذيرايى كنند . 1 . يعنى بالغ شده باشند . - م . 2 . مدّ ، يكى از پيمانه‌ها است كه مقدار آن ، يك چهارم صاع و آن ، اندازهء مدّ پيامبر ( ص ) است . هر صاع چهار يا پنج رطل است و مقدار هر رطل را به مقياس امروز 564 / 2 كيلوگرم مىدانند ( مفاتيح العلوم ، خوارزمى ص 14 ؛ لسان 3 / 400 ، 15 / 274 ؛ المنجد « رطل » ) . بايد دانست كه مقدار اين پيمانه‌ها در سرزمينهاى گوناگون اسلامى ، يكسان نبوده است . براى آشنايى بيشتر با وزنها و پيمانه‌هاى اسلامى ، بنگريد : كتاب الخراج ، يحيى بن آدم ص 136 - 38 ؛ ابو عبيد ، كتاب الأموال ص 688 ، 692 ، 695 - 96 ، غريب الحديث ابن قتيبه 1 / 162 - 163 . - م . 3 . قسط نصف صاع است ( ابو عبيد ص 692 ؛ مفاتيح العلوم ص 14 ) . - م . 4 . شايد اين نام ، ابو عبيد است ، نه عبيد اللّه ، بنگريد : كتاب الأموال ، ابو عبيد ص 695 . - م . 5 . يعنى افراد بالغ و بزرگسال . - م .